یاد روز الست

آسمان بار امانت نتوانست کشید

نگاهی به رمان ارتباط ایرانی/اثر علی مؤذنی

 «ارتباط ایرانی»؛ علی مؤذنی؛ دفتر ادبیات انقلاب اسلامی؛‌1376

ارتباط ایرانی داستان مهرداد است،‌پسری که در دوره نوجوانی (به اصرار پدرش که یک نظامی بلندپایه ر‍ژیم شاه است و متهم به کودتا علیه شاه شده است) برای تحصیل به آمریکا می‌رود. مهرداد از این تبعید ناخواسته ناراحت است و زودتر از بقیه همدوره‌ای‌هایش و با نمرات عالی درس را تمام می‌کند تا به وطن برگردد؛ اما پدر پیغام می‌دهد که بماند و دانشگاه را هم تمام کند. مهرداد دچار یأس می‌شود و قید وطن را می‌زند و برخلاف عهدی که با مادرش بسته بود با دختری آمریکایی ازدواج می‌کند. حالا اوج انقلاب ایران است و مهرداد که عکاسی می‌کند با همسرش رندی که خبرنگار است به تهران می‌آیند.


 «ارتباط ایرانی»؛ علی مؤذنی؛ دفتر ادبیات انقلاب اسلامی؛‌1376

ارتباط ایرانی داستان مهرداد است،‌پسری که در دوره نوجوانی (به اصرار پدرش که یک نظامی بلندپایه ر‍ژیم شاه است و متهم به کودتا علیه شاه شده است) برای تحصیل به آمریکا می‌رود. مهرداد از این تبعید ناخواسته ناراحت است و زودتر از بقیه همدوره‌ای‌هایش و با نمرات عالی درس را تمام می‌کند تا به وطن برگردد؛ اما پدر پیغام می‌دهد که بماند و دانشگاه را هم تمام کند. مهرداد دچار یأس می‌شود و قید وطن را می‌زند و برخلاف عهدی که با مادرش بسته بود با دختری آمریکایی ازدواج می‌کند. حالا اوج انقلاب ایران است و مهرداد که عکاسی می‌کند با همسرش رندی که خبرنگار است به تهران می‌آیند. مهرداد 8 سال از ایران دور بوده و سه سال است که با رندی ازدواج کرده بدون این که خانواده‌اش را مطلع کند. دیدار رندی با خانواده مهرداد کانون حادثة مهمی می‌شود و منجر به از هم پاشیدگی زندگی مشترک‌شان. و این مهم فقط در عرض چند ساعت اتفاق می‌افتد. باورتان می‌شود؟ بله، ‌من که رمان را خواندم به شکل حیرت‌انگیزی باور کردم که می‌شود سه سال زندگی ظاهراً بدون مشکل، در عرض چند ساعت از هم بپاشد. رندی با نامه‌ای که به مهرداد می‌نویسد در واقع حکم طلاق را نیز از او می‌گیرد و خانه را ترک می‌کند.ارتباط ایرانی دو راوی دارد که هر دو روایت به شیوه اول شخص  انجام می‌شود. راوی ها شخصیت‌های داستان هستند:‌ مهرداد و رندی. یک فصل رندی روایت می‌کند و یک فصل مهرداد. ما در آغاز با رندی آشنا می‌شویم؛ از زبان خودش. انتخاب راوی در این داستان مانند داستان‌های دیگر مؤذنی از هوشمندی قابل توجهی برخوردار است. این که دو راوی انتخاب شده و مهم‌تر این که، کسی که داستان را شروع می‌کند رندی است. یعنی شخصیتی که در نهایت باید بدرقه‌اش کنیم تا برود در آمریکا زندگی خودش را بکند و این مهرداد است که برای ما ماندگار است. پس چرا مهرداد که شخصیت اصلی داستان است و همدلی ما قرار است با او انجام شود، داستان را شروع نمی‌کند و تنها او نیست که روایت می‌کند، بلکه رندی هم با او شریک است؟ جواب این سوال راز پذیرش از هم پاشیده شدن آن زندگی در عرض چند ساعت را آشکار می‌کند. زاویه دید اول شخص باعث می‌شود که ما شخصیت‌ راوی را بهتر بشناسیم، چرا که از درونیات‌اش باخبر می‌شویم و نیات و افکارش را درک می‌کنیم و این‌ها بدون واسطه اتفاق می‌افتد. موذنی سعی کرده است در روایت‌اش توازن و تعادل را در ارائه شخصیت‌ها رعایت کند و معرفی شخصیت‌هایش را روی لبه تیغ انجام داده است و گذاشته شخصیت‌ها خودشان، خودشان را بشناسانند تا خواننده احساس نکند که نویسنده در مورد شخصیت‌ها قضاوت می‌کند و تعیین می‌کند که حق با کدام شخصیت است. 

فصل منتخب: فصل دوم (مهرداد)داستان از جایی شروع می‌شود که مهرداد و رندی داخل هواپیما نشسته‌اند و به سمت ایران در حرکتند. فصل اول را رندی روایت کرده است و فصل دوم نوبت مهرداد است. مهرداد در 18 صفحه، داستان زندگی خودش در آمریکا را به یکباره تعریف می‌کند. این واگویة درونی مهرداد واقع‌نمایانه و حسی درآمده است. اطلاعاتی که به خواننده می‌دهد به لحاظ داستانی برای خواننده کامل و کافی‌ست تا ادامه ماجرا را بدون ابهام پی‌ بگیرد. 

یک موتیف: زمانی به اندازة یک پرتقال پوست کندناین پرتقال پوست کندن را از فحوای واگویه‌های مهرداد می‌شود درآورد و مستقیم به آن اشاره نشده است ولی در جای جای رمان به آن رجوع می‌شود. ظاهراً پدر مهرداد وقتی می‌خواهد او را برای ادامه تحصیل به آمریکا می‌فرستد می‌گوید که دوران تحصیل‌ات به اندازة پوست کندن یک پرتقال طول خواهد کشید و نگران نباش. و این نکته‌ای می‌شود که ذهن مهرداد به آن رجوع کند و با درد از‌ آن یاد کند چرا که این پرتقال پوست کندن برای مهرداد 8 سال طول کشیده است.

  
نویسنده : رها پاکان ; ساعت ۱۱:٤۳ ‎ق.ظ روز سه‌شنبه ۱٧ اردیبهشت ۱۳۸٧