یاد روز الست

آسمان بار امانت نتوانست کشید

داستان چیز دیگری‌ست!

داستان چیز دیگری است!

(نقد داستان «پیتزا با طعم شهدا» نوشته‌ی «مهدی نورمحمدزاده»/ منتشر شده در «لوح»/19 شهریور 1386 )

یکم. داستان، مقاله نیست!

وقتی که می خواهید مسئله ای را بر اساس دلایل و برهان های عقلی و شواهد و تجربه ها مطرح کنید و به نتیجه گیری خاصی برسید، به سراغ مقاله می روید. مقاله با احساس تقریباً بیگانه است و مستقیماً به مسائل و رویدادها می پردازد. دارای ساختاری استدلالی است. ابتدا طرح مسئله می کنید و سپس دلایلی را بیان می کنید و بعد نتیجه گیری. یک چهارچوب خشک و منطقی که با عقل مخاطب سر و کار دارد ولی داستان چیز دیگری است.

دوم. داستان، چیز دیگری است!

آن قدر که این نوشته به مقاله و سخنرانی و درد دل اجتماعی و انتقاد سازنده و حرف های جدی در یک جمع تفاهیم آمیز دونفره و ... شباهت دارد به، داستان هیچ شباهتی ندارد. آن چیزی که داستان را داستان می کند و از دیگر قالب های نوشتاری جدا می کند تخیل و احساس است. این دو عنصر در نگاه کلی دو مشخصه اصلی داستان است که اگر نباشند داستانی در کار نخواهد بود. در حالی که سایر قالب ها بدون این دو عنصر هم می توانند موجودیت پیدا کنند.

سوم. چرا نوشته شما داستان نیست؟

«پیتزا با طعم شهدا» ترکیبی است از گزارش و تکه هایی از مقاله یا تفکرات نویسنده/شخصیت. شخصیت را با اکراه نوشتم چون در اصل شخصیتی وجود ندارد. یک نویسنده است و تمام. برای هر کسی که این نوشته را می خواند برایش آشکار است که اظهارنظرهایی که درباره مسائل مختلف شده دقیقاً تفکرات نویسنده است و این به خودی خود ایرادی محسوب نمی شود. مشکل وقتی پیدا می شود که نویسنده ای که می خواهد داستان بنویسد مستقیمآً و بدون هیچ ترفندی اظهارات خود را در دهان شخصیت اش بگذارد تا بدون دلیل به خواننده ارائه دهد. اینجا شخصیتی وجود ندارد چون تخیل و احساس وجود ندارد. ما در داستان کوتاه انتظار داریم که هر چیزی که در نهایت نویسنده می خواهد انتقال دهد در قالب رویدادی خارج از روال عادی زندگی که برای فردی اتفاق می افتد، ارائه شود. در این نحوه ارائه، مخاطب می خواهد در زندگی شخصیت داستان غرق شود و خودش را جای آن بگذارد تا تجربه ای را کسب کند که در اصل برایش اتفاق نیفتاده و این جاست که هنر اتفاق می افتد و داستان از سایر قالب های نوشتاری جدا می شود. اگر نویسنده بخواهد مستقیم و بدون واسطه و با استدلال و منطق برای خواننده نطق کند این غرق شدن اتفاق نمی افتد و تجربه هنری شکل نمی گیرد.

  
نویسنده : رها پاکان ; ساعت ۱۱:۱۱ ‎ب.ظ روز چهارشنبه ۱٦ امرداد ۱۳۸٧